Zastępczy charakter funkcji nadzwyczajnego szafarza Komunii Świętej

Na tę sprawę zwrócił uwagę Ojciec Święty Jan Paweł II na początku swego pontyfikatu w następujących słowach:

«O Kapłanach i Diakonach wypada powiedzieć, że właśnie posługa stołu Chleba Pańskiego kładzie na nich szczególne zobowiązania...

Trzeba więc, abyśmy wszyscy, którzy jesteśmy szafarzami Eucharystii, przyjrzeli się uważnie naszym czynnościom przy ołtarzu, zwłaszcza temu, jak piastujemy w naszych rękach ów Pokarm i Napój, które są Ciałem i Krwią naszego Boga i Pana; jak rozdajemy Komunię świętą, jak dokonujemy puryfikacji. Nie należy jednakże zapominać o podstawowym urzędzie Kapłanów, którzy w czasie święceń zostali konsekrowani, aby reprezentowali Chrystusa Kapłana: dlatego też ich ręce, tak jak ich słowa i ich wola, stały się bezpośrednim narzędziem Chrystusa.

Właśnie dlatego, tzn. jako szafarze Eucharystii, oni mają główną i całkowitą odpowiedzialność za Święte Postacie: ofiarują te Święte Postacie uczestnikom zgromadzenia, którzy pragną je przyjąć. Diakoni mogą tylko zanosić na ołtarz dary ofiarne wiernych i rozdawać je, gdy zostaną już konsekrowane przez Kapłana.

Jakże wymowne zatem, chociaż późniejsze, jest w naszych święceniach łacińskich namaszczenie rąk, jak gdyby tym właśnie rękom potrzebna była szczególna łaska i moc Ducha Świętego!

Dotykanie Świętych Postaci, podejmowanie ich własnymi rękami jest przywilejem tych, którzy mają święcenia, co wskazuje na czynny udział w szafarstwie Eucharystii» 17.

Zastępczy charakter nadzwyczajnego szafarza Komunii Świętej nie jest jedynie kwestią teoretyczną, ale ma duże znaczenie praktyczne w momencie właściwego interpretowania przepisów prawnych oraz dobrego rozpoznawania owych nadzwyczajnych okoliczności, w których jest usprawiedliwione udzielanie Komunii Świętej przez świeckiego.

W sposób ogólny, ale bardzo dobrze pasujący do naszych rozważań określił tę sprawę Ojciec Święty Jan Paweł II w adhortacji Christifideles laici, n.23, gdzie przestrzega, że «obok głosów pozytywnych

nie zabrakło na obradach Synodu także uwag krytycznych, dotyczących tendencji do bezkrytycznego szafowania terminem „posługa”, do mylenia bądź stawiania na równi kapłaństwa powszechnego i urzędowego, do nieprzestrzegania pewnych praw i norm kościelnych, do zbyt dowolnej interpretacji „zastępstwa”, do „klerykalizowania” świeckich.

Zwrócono także uwagę na ryzyko utworzenia w Kościele de facto odrębnej struktury posług, równoległej w stosunku do tej, która ma swą podstawę w sakramencie kapłaństwa».

Z tego powodu, mówi dalej, «pasterze winni także czuwać nad tym, by nie wprowadzać „sytuacji wyjątkowych” lub „sytuacji koniecznego zastępstwa” tam, gdzie nie ma ku temu obiektywnych podstaw, lub gdzie można tego uniknąć, stosując bardziej racjonalne planowanie pracy duszpasterskiej».

Ta specjalna troska, wyrażona przez Ojca Świętego, powinna być brana pod uwagę w momencie wprowadzania w praktykę norm kan. 910 § 2 i 230 § 3.

Jasnym jest bowiem, że teoretycznie znamy te przepisy oraz ducha autentycznej Odpowiedzi Papieskiej Komisji, ale trudności mogą pojawiać się w chwili określania natury przeszkody szafarza zwyczajnego.

Czy taką przeszkodą będzie np. zwykła nieobecność szafarza zwyczajnego w kościele w momencie udzielania Komunii Świętej, wykonywanie innej czynności duszpasterskiej np. spowiadanie? Ojciec Święty zwraca tutaj uwagę na to, że w wielu wypadkach można tego uniknąć, stosując bardziej racjonalne planowanie pracy duszpasterskiej. Nie należy więc nadużywać tych możliwości. Udzielanie Komunii Świętej jest bowiem własnym zadaniem świętych szafarzy, od którego nie mogą zbyt łatwo się zwalniać. Nie chodzi bowiem o większą wygodę szafarzy zwyczajnych, ale o prawdziwą konieczność.

Ks. Aleksander Sobczak\

Aleksander Sobczak: ksiądz Archidiecezji Gnieźnieńskiej, ur. 1964, doktor prawa kanonicznego, adiunkt Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, sędzia Sądu Metropolitalnego w Gnieźnie.

1 „Szafarzem nadzwyczajnym Komunii świętej jest akolita oraz wierny, wyznaczony zgodnie z kan. 230, § 3”.
2 „Tam, gdzie to doradza konieczność Kościoła, z braku szafarzy, także świeccy, chociażby nie byli lektorami lub akolitami, mogą wykonywać pewne obowiązki w ich zastępstwie, mianowicie: posługę słowa, przewodniczyć modlitwom liturgicznym, udzielać chrztu a także rozdzielać Komunię świętą, zgodnie z przepisami prawa”.
3 Sob. Trydencki, sesja XIII, Dekret o Najświętszym Sakramencie, rozdz. VIII, por. Breviarium Fidei, Poznań 1988, s. 403.
4 Por. Konstytucja dogmatyczna o Kościele, 29:

«Zadaniem diakona, stosownie do tego, co mu wyznaczy kompetentna władza, jest uroczyste udzielanie chrztu, przechowywanie i rozdzielanie Eucharystii, asystowanie i błogosławienie w imieniu Kościoła związkom małżeńskim, udzielanie wiatyku umierającym, czytanie wiernym Pisma świętego, nauczanie i napominanie ludu, przewodniczenie nabożeństwu i modlitwie wiernych, sprawowanie sakramentaliów, przewodniczenie obrzędowi żałobnemu i pogrzebowemu».

5 Por. AAS 64(1972), s. 527.
6 Por. AAS 65(1973), s. 265.
7 Por. AAS 80(1988), s. 1373.
8 Od momentu wejścia w życie Konstytucji Apostolskiej Pastor Bonus (28.06.1988) Komisja ta zmieniła swoją nazwę na: Papieska Rada Interpretacji Ustaw. Por. art. 154-158 tej Konstytucji. AAS 80(1988), s. 841-912.
9 D. «Utrum minister extraordinarius sacrae communionis, ad normam cann. 910 § 2 et 230 § 3 deputatus, suum munus suppletorium exercere possit etiam cum praesentes sint in ecclesia, etsi ad celebrationem eucharisticam non participantes, ministri ordinarii, qui non sint quoquo modo impediti». R. Negative. AAS 80(1988), s. 1373.
10 Por. czasopismo «Palabra», n. 270, grudzień 1987 r., s. 43.
11 Pomimo tego, że Odpowiedź została sformułowana 20 lutego 1987 r., jej publikacja w Acta Apostolicae Sedis na polecenie Ojca Świętego nastąpiła dopiero 1 czerwca 1988 r. Jednakże odpowiedź była znana wcześniej. W przemówieniu do biskupów Stanów Zjednoczonych z okazji wizyty ad limina 10 grudnia 1988 r. Ojciec Święty Jan Paweł II poinformował, że to on sam prosił Kongregację do spraw Sakramentów, aby przesłała wszystkim Konferencjom Episkopatów na całym świecie odpowiedź Papieskiej Komisji. Była to reakcja na szereg nadużyć w tej materii, nie tylko w zakresie praktyki duszpasterskiej czy liturgicznej, ale także wprost w zarządzeniach wydawanych i obowiązujących w niektórych diecezjach. Por. Przemówienie z 10.12.1988 r., n. 6, w: L´Osservatore Romano, 11.12.1988.
12 Zarezerwowana kapłanom w sposób absolutny jest np. konsekracja eucharystyczna, czy przebaczenie grzechów w sakramencie pokuty. W tych przypadkach świeccy nigdy nie mogą zastąpić kapłana.
13 Por. Christifideles laici, 23.
14 Tamże.
15 Tamże.
16 «Odnowa liturgii wprowadzona przez Sobór przyczyniła się do ożywienia w świeckich świadomości ich roli w sprawowaniu i przygotowaniu funkcji liturgicznych, i sprawiła, że podjęli oni z ochotą spełnianie związanych z tą rolą powinności. Liturgia bowiem jest świętym obrzędem sprawowanym nie przez samego kapłana, ale przez całe zgromadzenie wiernych.

Jest więc rzeczą naturalną, że świeccy mogą wykonywać czynności nie będące ścisłą prerogatywą posługi urzędowej» Christifideles laici, 23. Tymi słowami Ojciec Święty podkreśla, że istnieją zadania, wykonywane w czasie sprawowania liturgii przez świeckich, które nie są podejmowane w zastępstwie. Ale pośród tych funkcji, właściwych wszystkim wiernym, w tym także świeckim, nie należy rozumieć bycie nadzwyczajnym szafarzem Komunii Świętej. Istotnie, zarówno kan. 230 § 3 jak i 910 § 2 są włączone w «szereg funkcji i zadań właściwych kapłanom, które jednak w szczególnych i poważnych przypadkach, tam, gdzie sugeruje to brak prezbiterów i diakonów, mogą być czasowo sprawowane przez uprawnionych do tego świeckich, po otrzymaniu mandatu władz kościelnych», tamże, przyp. 72.

17 17. JAN PAWEŁ II, List O tajemnicy i kulcie Eucharystii (Dominicae cenae), 24.02.1980, n. 11, AAS 72(1980), s. 141-142.

źródło: https://mateusz.pl/czytelnia/as-nsk.htm#top